Waarom deze vuistregels?
Een cookiebanner vraagt bezoekers om toestemming voor cookies en vergelijkbare technieken. Die toestemming telt alleen als hij vrij, specifiek, geïnformeerd en ondubbelzinnig is gegeven. Dat staat in de AVG (artikel 4 en artikel 7), en de cookiewet (Telecommunicatiewet, artikel 11.7a) sluit daarop aan.
In de praktijk vragen veel websites op een misleidende manier om toestemming: vinkjes die al aan staan, een weigerknop die bijna onzichtbaar is, of weigeren dat alleen via een extra scherm kan. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft daarom negen vuistregels opgesteld voor een heldere cookiebanner. Volg je die regels en voer je ze goed uit, dan voldoet je banner volgens de AP aan de AVG.
De 9 vuistregels
1. Vertel welke gegevens je verwerkt en waarvoor
Geef bezoekers vóórdat ze kiezen de informatie die ze nodig hebben: voor welke doelen je cookies gebruikt en welke (soorten) persoonsgegevens je daarbij verwerkt. Gebruik je meerdere doelen, dan moet de bezoeker per doel kunnen kiezen.
Bij veel gegevens en doelen kan een banner met twee lagen passend zijn. Op de eerste laag staat dan in elk geval dát je persoonsgegevens verwerkt en voor welke doelen. Deel je gegevens met derden, dan zeg je op de eerste laag ook dát je dat doet en met hoeveel partijen. Welke gegevens je precies deelt, met wie en per doel, mag in de tweede laag of in je cookieverklaring.
- Zo wel: "Met jouw toestemming gebruiken we cookies voor statistieken en voor gepersonaliseerde advertenties. Voor advertenties delen we gegevens met 12 partners."
- Zo niet: alleen "We gebruiken cookies voor social media", zonder te zeggen dat het om marketing gaat en wat er met de gegevens gebeurt.
2. Vink niets vooraf aan
De bezoeker moet zelf een actieve keuze maken. Vooraf aangevinkte vakjes of schuifjes die al aan staan, tellen niet als toestemming. Dat geldt ook voor de tweede laag. Gebruik je schuifjes, maak dan duidelijk of ze aan of uit staan. Het Europese Hof oordeelde in 2019 al dat een vooraf aangevinkt vakje geen geldige toestemming is (Planet49).
3. Gebruik duidelijke tekst
De bezoeker moet precies begrijpen welke keuze hij maakt. Gebruik daarom duidelijke woorden op de knoppen, zoals "Accepteren", "Akkoord" of "Weigeren". Vage of sturende teksten, of een knop die alleen bevestigt dat iemand de tekst heeft gelezen, zijn niet genoeg.
- Zo wel: "Alles accepteren" en "Alles weigeren".
- Zo niet: één knop "Oké, begrepen", waarbij niet duidelijk is dat de bezoeker daarmee toestemming geeft voor trackingcookies.
4. Zet de keuzes op één laag
Accepteren en weigeren horen op dezelfde laag. Hoeft iemand niet door te klikken om alles te accepteren, dan hoeft hij dat ook niet om te weigeren.
- Zo wel: "Accepteren" en "Weigeren" naast elkaar op de eerste laag.
- Zo niet: op de eerste laag alleen "Accepteren" en "Instellingen", en de weigerknop pas in het instellingenscherm.
5. Verberg geen keuzes
De weigerknop moet goed zichtbaar en leesbaar zijn. Laat bezoekers niet scrollen om te kunnen weigeren als dat voor accepteren niet hoeft, en gebruik geen kleur die nauwelijks afwijkt van de achtergrond van de banner.
6. Laat weigeren niet meer kliks kosten
Weigeren mag niet meer moeite kosten dan accepteren. Vraag bijvoorbeeld niet om een extra bevestiging ("Weet je het zeker?") als iemand weigert.
7. Verstop weigeren niet in een linkje
De optie om te weigeren moet net zo goed zichtbaar zijn als de optie om te accepteren. Een onopvallend linkje in de lopende tekst, terwijl accepteren een grote knop is, voldoet daar niet aan.
8. Maak intrekken net zo makkelijk als geven
Vertel al vóór de keuze dat de bezoeker zijn toestemming op elk moment kan intrekken, en hoe. Je hoeft het woord "intrekken" niet te gebruiken, zolang duidelijk is dat het kan. Intrekken moet daarna altijd eenvoudig zijn, ook buiten de banner om, bijvoorbeeld met een zwevende knop die altijd in beeld is, of bovenaan je cookieverklaring. De bezoeker hoort er niet naar te hoeven zoeken. De AP heeft hier een aparte normuitleg over gepubliceerd.
9. Verwar toestemming niet met gerechtvaardigd belang
Voor trackingcookies heb je altijd toestemming nodig. Voor functionele en beperkt analytische cookies kun je je ook baseren op gerechtvaardigd belang. Dan moet je wel een belangenafweging maken en die kunnen aantonen, bezoekers duidelijk informeren en het makkelijk maken om bezwaar te maken.
Maak in de banner duidelijk of een knop of schuifje bedoeld is om bezwaar te maken, en wat er gebeurt als iemand erop klikt. Een schuifje met "gerechtvaardigd belang" bij gepersonaliseerde advertenties mag niet: daarvoor is gerechtvaardigd belang geen geldige grondslag. Meer hierover lees je in Gerechtvaardigd belang (AVG) en cookies.
Checklist voor je eigen cookiebanner
| Vraag | Moet zijn |
|---|---|
| Staat op de eerste laag voor welke doelen je gegevens verwerkt, en of en met hoeveel partijen je ze deelt? | Ja |
| Kan de bezoeker per doel kiezen? | Ja |
| Staan er vinkjes of schuifjes vooraf aan voor cookies waarvoor toestemming nodig is? | Nee |
| Zeggen de knoppen duidelijk wat ze doen ("Accepteren", "Weigeren")? | Ja |
| Staan accepteren en weigeren op dezelfde laag? | Ja |
| Is de weigerknop even zichtbaar als de acceptknop, zonder scrollen en zonder extra bevestiging? | Ja |
| Staat er vóór de keuze hoe je toestemming kunt intrekken? | Ja |
| Kan de bezoeker zijn keuze later altijd terugvinden en aanpassen, bijvoorbeeld via een zwevende knop? | Ja |
| Plaats je trackingcookies pas nadat de bezoeker toestemming heeft gegeven? | Ja |
Je gebruikt een CMP? Dan blijf je zelf verantwoordelijk
Veel websites bouwen hun cookiebanner niet zelf, maar gebruiken een Consent Management Platform (CMP). Dat maakt het makkelijker: een CMP heeft vaak standaardteksten, scant automatisch welke cookies je website plaatst en blokkeert scripts tot er toestemming is.
Toch blijft de verantwoordelijkheid bij jou. Volgens de AP voldoen de standaardinstellingen van een CMP in de praktijk vaak niet aan de AVG. Loop daarom je banner na met de checklist hierboven en pas de instellingen in je CMP aan waar nodig. Kun je je banner niet zo inrichten dat hij voldoet, dan verwacht de AP dat je de CMP vraagt om het op te lossen, en anders dat je overstapt. Ga je een nieuwe CMP kiezen, controleer dan vooraf of je daarmee je banner volgens de AVG kunt inrichten.
Controleert de AP hierop?
Ja. Sinds 2024 controleert de AP strenger of websites op de juiste manier toestemming vragen voor cookies en andere volgsoftware. In april 2025 waarschuwde de AP de eerste 50 organisaties om een misleidende cookiebanner. In november 2025 meldde de AP dat ze ruim 200 websites had gewaarschuwd, dat ongeveer driekwart de banner had aangepast en dat ze onderzoek doet naar de rest. Welke boetes er al zijn opgelegd, lees je in Boetes voor cookies. Het volledige kader staat in De cookiewet in Nederland.
Zo pak je het aan
- Zet "Accepteren" en "Weigeren" naast elkaar op de eerste laag, even opvallend.
- Zet alles uit wat toestemming nodig heeft, en laat de bezoeker per doel kiezen.
- Schrijf op de eerste laag voor welke doelen je gegevens verwerkt, en of en met hoeveel partijen je ze deelt.
- Zorg voor een vaste plek om de keuze aan te passen, zoals een zwevende knop, en vermeld die al in de banner.
- Blokkeer trackingscripts tot de bezoeker toestemming heeft gegeven.
Cookie Confirm zet accepteren, weigeren en je eigen selectie naast elkaar op de eerste laag, laat de bezoeker per categorie kiezen met alles uit behalve functionele cookies, en toont na de keuze een cookie-icoon waarmee de bezoeker zijn instellingen altijd opnieuw kan openen. Je kunt het 7 dagen gratis proberen, zonder creditcard.
Bronnen
- AP: Heldere cookiebanners (vuistregels)
- AP: Normuitleg over intrekken van toestemming bij cookiebanners
- AP: Zo houdt de AP toezicht op cookies
- AP: AP waarschuwt 50 organisaties om misleidende cookiebanner (15 april 2025)
- AP: Driekwart websites past misleidende cookiebanner aan na waarschuwing (11 november 2025)
- AVG, Verordening (EU) 2016/679, artikelen 4 en 7 (EUR-Lex)
- Telecommunicatiewet, artikel 11.7a (wetten.overheid.nl)
- EDPB: Richtsnoeren 05/2020 inzake toestemming
- EDPB: Report of the work undertaken by the Cookie Banner Taskforce (17 January 2023)
- HvJ EU: Zaak C-673/17, Planet49 (1 oktober 2019)